Door Marleen Smit

Sinds 1967 zijn bij de Verenigde Naties conferenties gehouden over de standaardisering van geografische namen. Het doel hiervan is de internationale communicatie te bevorderen en conflicten over namen zoveel mogelijk te beperken. De instantie die daarvoor in het leven is geroepen is de United Nations Group of Experts on Geographical Names (UNGEGN). Vanaf het begin heeft Nederland daarbij een belangrijke rol gespeeld. In 2017 werd op de 11e conferentie van de UNGEGN in New York haar 50-jarig bestaan gevierd.

Em. prof. dr. Ferjan Ormeling als president van de 11de UNGEGN-conferentie in New York, augustus 2017.

Vanwege die Nederlandse betrokkenheid werd em. prof. dr. Ferjan Ormeling – die naast zijn werk als onderzoeker bij de Explokart-onderzoeksgroep ook lid is van de UNGEGN –  in 2017 gekozen als voorzitter van de conferentie.  Daarmee trad Ormeling in de voetsporen van prof. dr. Dick  Blok, historicus en naamkundige aan de UvA en directeur van het Meertens Instituut van de KNAW. Veertig jaar geleden was hij het die gekozen werd als conferentievoorzitter. Ferjan Ormeling leidde vanaf 1989 de UNGEGN-werkgroep voor opleidingen, organiseerde in dat kader wereldwijd trainingen en cursussen over toponymie, creëerde een webcursus op dat gebied en verzorgde ter gelegenheid van deze 11de conferentie een handboek ten behoeve van de standaardisering van geografische namen.

Cursussen over toponymie zijn over de hele wereld aangeboden.

De United Nations Group of Experts on Geographical Names (UNGEGN) is een van de zeven permanente adviescommissies van de ECOSOC, de Economic and Social Council van de VN. Het is een gezelschap van 250-300 mensen die zich bezighouden met het vraagstuk van standaardisering van geografische namen. De groep is ooit ingesteld om problemen met geografische namen (toponiemen) te voorkomen (ruzie over namen, communicatieproblemen vanwege meerdere naamversies voor dezelfde plaatsen), maar speelt in toenemende mate ook een rol bij het linken van bestanden op basis van de geografische namen. Die moeten dan natuurlijk op dezelfde manier geschreven zijn, niet alleen in het Latijnse alfabet, maar ook in andere schriftsystemen zoals Chinese karakters, Devanagiri, Cyrillisch of Arabisch. De UNGEGN bereidt telkens op een tweetal tussentijdse sessions de vijfjaarlijkse UN Conferences on the Standardization of Geographical Names (UNCSGN) voor, waarvan in 2017 dus de 11e werd gehouden. De conferentie vond plaats in New York, er namen 65 landen aan deel, met 280 experts: taalkundigen, naamkundigen, geografen en kartografen.

Wat is er bereikt tijdens deze conferentie? Er is een nieuwe vergaderstructuur afgesproken, en – omdat er een nieuwe loot aan de stam van VN-organisaties is, namelijk de United Nations Committee of Experts on Global Geospatial Information Management (UN-GGIM) – zijn de competenties opnieuw zorgvuldig afgebakend. Een doorbraak was de overeenstemming over een conversiesysteem voor de omzetting van namen uit het Arabisch in het Latijnse alfabet.Er is een programma opgezet om gestandaardiseerde geografische namen dienstbaar te maken aan het bereiken of realiseren van de Global Sustainable Development Goals van de VN: het realiseren van die duurzame ontwikkelingsdoelen, zo blijkt in de praktijk, is namelijk mede afhankelijk van de beschikbaarheid van betrouwbare, actuele en volledige geografische informatie, en daarin vormen de geografische namen een hoofdcomponent. Daarnaast zijn veel technische best practices vastgesteld.

In Nederland gebeurt overigens ook het nodige op dit gebied. De Commissie voor Buitenlandse Aardrijkskundige namen van de Nederlandse Taalunie en de Adviescommissie Aardrijkskundige Namen in Nederland van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap houden zich bezig met vraagstukken op het gebied van toponymie. Daar wordt bij voorbeeld vastgesteld hoe Nederlandse versies (zoals Berlijn, Peking, Zuid-Soedan) van buitenlandse aardrijkskundige namen moeten worden geschreven. En in KNAG-verband worden bij voorbeeld Nederlandse gemeenten die gaan fuseren, geadviseerd over nieuwe gemeentenamen. Ook van die beide genoemde commissies is Ferjan Ormeling voorzitter.