Atlas Valk (1714)

Vanwege de kostbaarheid van de afzonderlijke kaarten zijn atlassen uit de 17de en 18de eeuw vaak uit elkaar gehaald. De atlas uit 1714 die onlangs is aangekocht voor de Bijzondere collecties van de Universiteit van Amsterdam, is nagenoeg intact gebleven. De vele gebruikssporen van eerdere bezitters prikkelen de verbeeldingskracht.

Atlas sylloge compendiosa … [etc.]. Amsterdam, G. & L. Valk, 1714. Wereldkaart.

Op 19 mei 2016 is op een veiling in Duitsland een opmerkelijke atlas verworven voor de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Het betreft Nova totius geographica telluris projectio, in 1714 gedrukt door Gerard Valk en zijn zoon Leonard, te Amsterdam. Dit boek bevat 47 van de 50 oorspronkelijke kaarten. De kaarten van Europa, Midden-Europa en Westfalen waren door gebruik zo versleten dat ze al in de achttiende eeuw vervangen zijn door kaarten van Duitse origine. Verder zijn er 14 kaarten toegevoegd, ook van Duitse herkomst. Van deze in Amsterdam vervaardigde atlas was tot nog toe geen enkel voorbeeld in Nederland voorhanden. Er is op de hele wereld maar één ander exemplaar bekend, dat wordt bewaard in de Zentralbibliothek te Zürich.

Gerard Valk (1652-1726) kan worden beschouwd als erfgenaam van Hondius en Janssonius, kaartenmakers uit de gloriejaren van het Amsterdamse kaartbedrijf. Hij begon zijn loopbaan als leerling van de graveur Abraham Bloteling, wiens zus hij huwde. Na een verblijf in Londen vestigde hij zich in 1679 in Amsterdam, en begon hij met het maken en uitgeven van portretten en topografische prenten, meestal samen met Petrus Schenk (1661-1711). In 1694 kochten zij samen de koperplaten van de atlassen van Johannes Janssonius. Met deze platen stelde Valk nieuwe atlassen samen, aangevuld met eigen werk.

Atlas sylloge compendiosa … [etc.]. Amsterdam, G. & L. Valk, 1714. Titelprent.

Dit soort atlassen is zeldzaam, omdat ze gesloopt werden (en worden, helaas!) om de kaarten los te kunnen verkopen. Van de in totaal vier verschillende atlassen met gedrukte kaartenlijst (resp. 25, 50, 75 en 100 kaarten) die vader en zoon Valk maakten, zijn thans, voor zover bekend, in totaal slechts acht exemplaren bewaard gebleven, waarvan nu twee in Amsterdam. Andere exemplaren bevinden zich in de Royal Geographical Society in Londen (75 kaarten), Kantonsbibliothek in St. Gallen (100 kaarten), Stiftsbibliothek in St. Gallen (100 kaarten) en de Library of Congress in Washington (25 en 100 kaarten). Er zijn ook een aantal Valk-atlassen zonder gedrukte kaartenlijst bekend. De zeldzame kans dat hier een gehele atlas te koop was, maakte deze gelegenheid bijzonder en de moeite waard voor ons om een poging tot aankoop te wagen. Dit gold temeer, omdat een andere Valk-editie (met 75 kaarten) al wel bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam beschikbaar is, óók het enige exemplaar in Nederland trouwens. Het exemplaar dat nu is verworven vormt daarop een mooie aanvulling.

Voorbeeld van de schrijfoefeningen. Ondersteboven!

SCHRIJFOEFENINGEN

Al voorafgaand aan de veiling was bekend dat de atlas sporen bevatte van intensief gebruik. Maar pas bij nadere bestudering, na de verwerving, bleek hoe uitzonderlijk dit exemplaar hierdoor eigenlijk is. Oneerbiedig gezegd lijkt het erop dat de blanco keerzijden van tientallen kaarten zijn gebruikt als… kladblok. Ze bevatten schrijfoefeningen, tientallen sommetjes en eveneens talrijke schetsjes van – zo te zien – plattegronden van huizen en gebouwen. Puur door het gebruik zijn de onderste hoeken van de bladzijden gesleten, op sommige delen van het boekblok is vettigheid zichtbaar als overblijfsel van jaren- en jarenlang intensief gebruik. Door hoeveel handen het boek is gegaan, en waar en wanneer de gebruikssporen zijn ontstaan, is iets waar we slechts naar kunnen gissen. En de atlas roept meer vragen op. Wie was ‘Güstav v. F.W., wiens stempeltje voorin het boek staat? In welke context ontstonden de aantekeningen, op een drietal plaatsen in de atlas, van de militair Chartier, in 1796 luitenant-commandant van de 5de éscouade d’artillerie van de 116de brigade (Düsseldorf) van de Franse republiek? Beantwoording van vragen als deze vergt tijd en onderzoek. Maar de nieuwsgierigheid prikkelen ze nu al, in hoge mate.

atlas_002_

Atlas sylloge compendiosa … [etc.]. Amsterdam, G. & L. Valk, 1714. Gedrukte inhoudsopgave.

De atlas is als boek, juist door het intensieve gebruik, een tot de verbeelding sprekende aanwinst. Er is met deze atlas ‘gewerkt’, wat het album misschien nog wel interessanter maakt dan veel andere atlassen: hagelwitte, kostelijke, kolossale, in perkament gebonden prachtwerken, die schijnbaar onkwetsbaar de eeuwen doorstaan hebben, maar door niemand werkelijk zijn gebruikt. Dit exemplaar van Valks atlas uit 1714 is een authentiek en levendig document, dat je in contact brengt met een historische realiteit. Het stemt tot dankbaarheid dat het Amsterdams Universiteitsfonds en de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar KOG-Vereniging Rembrandt Fonds, de Bijzondere Collecties in staat hebben gesteld deze bijzondere atlas te verwerven. Op zo kort mogelijke termijn zal deze ter beschikking komen voor het Nederlands publiek, voor onderzoek en cultuurbeleving.

2016-12-08T11:20:24+00:00

About the Author:

Reinder Storm is conservator cartografie, geografie en reizen bij de Bijzondere Collecties van de UvA. Het beheer van de cartografische collectie strekt zich uit over vele duizenden kaarten, atlassen en aanverwante materialen. Speciale vermelding verdienen de deelcollecties van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG), met als hoogtepunt de verzameling losse kaarten die afkomstig is van het befaamde antiquariaat van Frederik Muller.

17 Comments

  1. MaxPowerdax 28/12/2018 at 18:44 - Reply

    Download missing dll from [url=http://founddll.com/mfc100-dll/]Not Found mfc100.dll[/url] page. Fix the error now!

  2. EJsen 31/12/2018 at 03:02 - Reply

    Sir Elton John is my favourite piano musician of the world. I’m happy to present for you this tour list 2019. Check [url=http://eltonjohntour2019.com]Elton John concert Brooklyn[/url] link to get your best tickets for the retirement Elton John tour in 2019.

  3. JeaDERA 01/01/2019 at 12:34 - Reply

    Levitra Controindicazioni Forum [url=http://cheapcial20mg.com]cialis for sale[/url] Propecia Erfolg 400mg Flagyl Cialis Generique Brevet

  4. EJssen 05/01/2019 at 13:24 - Reply

    Elton John is my favourite singer of all time. I’m encouraged to present for you this tour setlist 2019. Check [url=http://eltonjohntour2019.com]Elton John tour Nashville[/url] website to get your best tickets for the final Elton John tour in 2019.

  5. Cliffdax 07/01/2019 at 16:02 - Reply

    Joe Bonamassa is an acclaimed US vocalist, so don’t miss the likelihood to visit [url=http://joebonamassatour.com/]Joe Bonamassa 2019 tour schedule[/url]

  6. JeaDERA 16/01/2019 at 05:56 - Reply

    Acheter Cialis Ordonnance Prezzo Cialis What Is Cephalexin 500mg [url=http://sildenaf50.com]viagra[/url] Precios De Cialis Viagra Cialis Oder Levitra Gut

  7. JeaDERA 17/01/2019 at 18:10 - Reply

    Preparation Benzene To Amoxicillin Cialis Gunstig Kaufen 40mg [url=http://cialonlinecs.com]where to buy cialis online safely[/url] Levitra Generique Allemagne Propecia Without A Otc Viagra Cialis Generico Cheap Fluoxetine Antidepressant Prague Cialis 10mg Tadalafil [url=http://ilfrc.com]cuanto cuesta el viagra en la farmacia[/url] Cialis 200mg Secure Tab Stock Order Cialis Online Can I Get Zoloft Without A Prescriptionzoloft Keflex And Calcium [url=http://viacheap.com]viagra online pharmacy[/url] Cheap Amoxil Buy

  8. ShowShata 18/01/2019 at 23:52 - Reply

    In 2019 there are lot of films are going to be released. Obviously, there are Avengers part 2, new Star Wars Episode IX and many others. These are films that every person wants to see, but sometimes you can miss it.It is where apps come in handy you can watch a movies for free. Btw, looking for the best app to watch free movies on your iOS phone? Then your should check Showbox Application. This is the most famous app today that has a big library of tv shows and films. This app is also available for pc users. But your need to download it first to enjoy free movies [url=http://showbox-all.com]http://showbox-all.com[/url]

  9. Socorro Makler 19/01/2019 at 12:55 - Reply

    Spot on with this write-up, I really assume this web site wants rather more consideration. I’ll most likely be once more to learn way more, thanks for that info.

  10. JeaDERA 22/01/2019 at 15:37 - Reply

    Symptoms Of Strep Throat Amoxicillin Il Cialis Cura Water Pills On Line Pharmacy [url=http://curerxfor.com]viagra online prescription[/url] Kamagra Senza Prescrizione Compra Viagra Postepay [url=http://purchasecial.com]cialis without prescription[/url] Zithromax Greenstone

  11. Granville Hodek 30/01/2019 at 08:55 - Reply

    I really lucky to find this website on bing, just what I was looking for : D also saved to bookmarks.

  12. JeaDERA 31/01/2019 at 10:33 - Reply

    Levitra 20mg Cost Walmart Metformin Without A Prescription [url=http://arealot.com]india pharmacy zoloft[/url] Online Kamagra Jelly Online Pharmacy Next Day Delivery Levitra Vardenafil Preisvergleich [url=http://vhsfp.com]viagra[/url] Canadian Pharmacies Generique Kamagra 25 Mg Lasix Netherlands Azithromycin No Prescription Overnight Compra Kamagra Contrareembolso Generic Viagra Accept Paypal 215 [url=http://genericcial.com]cialis 5mg[/url] Buy Cipro Xr 500 Mg 2.5mg Cialis Online Viagra Medication Online Cialis Crea Dependencia Cialis Y Hipertension Buy Nexium At Walgreens [url=http://ciali20mg.com]cheapest cialis[/url] Propecia Mercola Acetylcholine

  13. Kimersen 05/02/2019 at 15:53 - Reply

    Interested in HARD ROCK? How about Kiss band? The band is on a tour at the moment all across USA. Visit [url=http://kisstourdates.com]KISS Concert 2019 San Diego[/url] to know more about KISS concert in 2019.

  14. JeaDERA 09/02/2019 at 03:45 - Reply

    Buy Clomid Pills Online In The Uk Amoxicillin And Benzocaine [url=http://cheapestcial.com]cialis[/url] Acquistare Kamagra Canada Bestpricedrugs24 Allergic To Amoxicillin Provera In Internet Discount Overseas Tramadol [url=http://4nrxuk.com]generic viagra[/url] Cialis I Alkohol

  15. Loyd Robillard 15/02/2019 at 10:08 - Reply

    This site is crazy 🙂 https://www.drugonsale.com cheap order drugs Bear Creek expects the Corani mine to produce about 13million ounces of silver a year over its first five years ofproduction, while the Santa Ana mine would produce some 5million ounces of silver a year. Both projects are in southernPeru.

  16. JeaDERA 20/02/2019 at 10:40 - Reply

    Viagra A Los 17 Anos [url=http://tadalaf.com]cialis 5mg[/url] Comprar Cialis Autentica Propecia After 5 Years Wirkung Viagra Oder Cialis

  17. JeaDERA 10/03/2019 at 22:30 - Reply

    Discount Need Secure Ordering Clobetasol Clobex Alopecia Areata Welts Develop While Taking Keflex [url=http://cialvia.com]cialis 5mg[/url] Sirve Propecia Info On Keflex

Leave A Comment