De feestmaand december is in 2017 extra feestelijk voor de Bijzondere Collecties vanwege de aankoop van een zeldzaam atlasje van Petrus Schenk. Het gaat om Le Flambeau de la Guerre Allumee au Rhin, verschenen in Amsterdam in 1735.

De ondertitel van dit boekje is, zoals gebruikelijk in die tijd, zeer uitvoerig. Hieruit is op te maken dat het atlasje een dertigtal landkaartjes bevat: ze beslaan het deel van Europa dat wij nu kennen als Duitsland, meer in het bijzonder het stroomgebied van de Rijn. Deze kaarten zijn tot een geheel aaneen te voegen tot een royale kaart van ca. 65 x 140 cm.; het atlasje zelf meet slechts 12 x 18,5 cm. De uitgever meldt zelf ook al dat het boekje makkelijk in de zak te vervoeren is. Door het compacte formaat, maar ook door de bewaard gebleven leren, overslaande portefeuille-band, die het boekblok rondom beschermt.

De kaarten zijn klein en daardoor enigszins onoverzichtelijk. Gewoonlijk bevat een atlas als deze wel een overzichtskaart, waarop te zien is op welk gebied de deelkaarten betrekking hebben, maar die ontbreekt in dit geval. Wel is netjes vermeld dat de kaarten zijn gemaakt naar voorbeeld van materiaal van de bekende Franse cartograaf Guillaume de l‘Isle (1675-1725).

Uitgever Petrus Schenk leefde van 1693-1775 en was een van de belangrijke kaartenmakers van zijn tijd. Zijn vader, Petrus Schen(c)k, kwam oorspronkelijk uit Duitsland. Hij vestigde zich in Amsterdam, na zijn leertijd bij de kaarten- en atlassenmaker Gerard Valk, met wiens dochter hij trouwde. Vader en zoon Schenk bleven voor hun handel sterk op Duitsland georiënteerd, en openden ook een handel in prenten, kaarten en schilderijen in Leipzig. Blijkens de titelpagina was de winkel van Schenk gevestigd aan het begin van de Warmoesstraat.

Het ‘Voorberigt’ van Petrus Schenk aan de ‘Geographische Liefhebbers’ luidt als volgt: “Dit Werkje, het welk de Fakkel des Oorlogs werdt genaamt, is van veel nuttigheit en gebruyk voor Officiers en Reizigers, wyl het zelve in zoodanige manier is ingerigt, dat het voor een Brieve-tas en Memorie-boekje ken verstrekken. Ik ben door verscheide Officiers aangezet, om het in Zoodanige grootte en forme in ’t ligt te geven, wyl ’t moeyelyk valt op reize en in veldtogten grote Kaarten bij zig te dragen, gelyk de ondervinding dit genoegzaam leert. Egter kunnen deeze 36 Kaartjes alle aan malkander gevoegt werden, als de graadstokken daar afgesneeden worden, makende als dan een heel grote Kaart uyt, waar in men in een opslag ziet den Rhyn-stroom van Bon af tot Basel toe, met de verdere omleggende plaatzen. Verwagt, waarde Lezer, in ’t vervolg het geen verder hier toe nog zoude kunnen dienen, en vaar wel.”

Van deze Amsterdamse uitgave uit 1735 was geen enkel exemplaar in Nederlands openbaar bezit beschikbaar, tot het moment van aankoop van dit fraaie stuk bij veilinghuis Zwiggelaar op Sinterklaasavond 2017. Een cadeautje was het niet, wel een heerlijk avondje.

Foto’s © Zwiggelaar auctions, Amsterdam.