Een jager-natuurhistoricus: Edward Percy Stebbing

Door Anne Troelstra

Jager en natuurhistoricus: een veel voorkomende ‘lifestyle’ in de decennia rond 1900. De bekendste, zogezegd het prototype, is de charismatische Theodore Roosevelt (1858–1919), houwdegen, politicus, jager, natuurhistoricus, natuurbeschermer en van 1901 tot 1909 president van de Verenigde Staten; elk van deze rollen vervulde hij met overgave.

Veel jagers zochten een rechtvaardiging van hun jachtactiviteiten: ze wilden het jagen niet als doel op zichzelf zien, maar als dienstig aan een ‘hoger doel’, zoals wildbeheer, of wetenschappelijk nut door het schieten van specimina voor natuurhistorische musea en dergelijke — zo ook Roosevelt. Nu had het weinig gescheeld, of Roosevelt was bioloog geworden: tijdens zijn studie in Harvard had hij de nodige colleges biologie gevolgd, en pas in een laat stadium besliste hij dat hij als jurist wilde afstuderen aan de Juridische faculteit (School of Law) van de Columbia University in New York.

Jachtverhalen — ook van auteurs die zichzelf zien als ‘jager-natuurhistoricus’ — bevatten vaak weinig natuurhistorische informatie. Dat geldt niet voor Roosevelts eigen boeken, maar bijvoorbeeld wel voor de boeken van twee van Roosevelts zoons, Kermit en Theodore jr. Samen schreven ze East of the Sun and west of the Moon (1926) en Trailing the Giant Panda (1929), waarin het jagen de hoofdzaak is.

Een bijzonder voorbeeld van een jager-natuurhistoricus is Edward Percy Stebbing (1872–1960), een Schots entomoloog werkzaam bij het Brits-Indische Staatsbosbeheer (‘Forest Service’) van 1893 tot 1910. In 1910 werd hij tot lector bosbouw aangesteld aan de Universiteit van Edinburgh; in 1911 werd het lectoraat omgezet in een hoogleraarschap.

Tijdens zijn periode in Brits-Indië (d.w.z. Pakistan, India en Bangladesh) was hij in zijn vrije tijd een enthousiast jager, zonder het excuus dat hij voor musea verzamelde: het ging hem gewoon om de trofeeën. Maar zijn drie boeken over zijn jachtbelevenissen: Jungle by-ways in India (Junglepaden in India, 1911), Stalks in the Himalaya (Sluipjachten in de Himalaja,1912) en The diary of a sportsman-naturalist in India (Dagboek van  een jager-natuurhistoricus in India, 1920) bevatten veel interessante natuurobservaties en aansprekende landschapsbeschrijvingen. Stebbing is duidelijk intens geïnteresseerd in de natuur. Het eerste boek beschrijft vooral de jacht in het laagland van Noord-India, het tweede de jacht in de Himalaja. Het derde boek bestrijkt in principe de jacht in heel India, Pakistan en Bangladesh.

Het plaatje van de panter illustreert de volgend passage. The mahout hief zwijgend zijn arm op, dicht langs zijn lichaam en wees met één vinger, de hand dicht bij zijn borst. Ik leunde voorzichtig voorover [Stebbing zit op een olifant] en volgde de richting die hij aangaf. Zijn vinger leek te wijzen naar een omgevallen boomstam, zo’n veertig meter voor ons, die ik al opgemerkt had. De stam wees in de richting waarin wij gingen, een heerser van het bos gevallen tijdens de laatste moessonstorm, en bevond zich in de schaduw, met vlekken zonlicht op de stam. Opnieuw keek ik heel nauwkeurig. Ja, daar bewoog iets — iets onbestemds, donker en zwart. Plotseling zag ik het, kreeg ik er oog voor, en ik besefte dat ik naar een mooie grote panter keek in volle lengte uitgestrekt langs de stam, staart naar ons toe, hoofd gedraaid naar de olifant. Hij vertoonde geen  spoor van angst.

Wat zijn boeken een eigen karakter geeft zijn de kleine potloodschetsen uit zijn jachtdagboeken,

die door de tekst gestrooid zijn, zonder artistieke pretentie, maar niet zonder charme, die vaak situaties verduidelijken en daardoor de tekst ondersteunen.

Het bovenstaande plaatje bij het begin van een hoofdstuk illustreert de openingszinnen:

The mahout hief zwijgend zijn arm op, dicht langs zijn lichaam en wees met één vinger, de hand dicht bij zijn borst. Ik leunde voorzichtig voorover [Stebbing zit op een olifant] en volgde de richting die hij aangaf. Zijn vinger leek te wijzen naar een omgevallen boomstam, zo’n veertig meter voor ons, die ik al opgemerkt had. De stam wees in de richting waarin wij gingen, een heerser van het bos gevallen tijdens de laatste moessonstorm, en bevond zich in de schaduw, met vlekken zonlicht op de stam. Opnieuw keek ik heel nauwkeurig. Ja, daar bewoog iets — iets onbestemds, donker en zwart. Plotseling zag ik het, kreeg ik er oog voor, en ik besefte dat ik naar een mooie grote panter keek in volle lengte uitgestrekt langs de stam, staart naar ons toe, hoofd gedraaid naar de olifant. Hij vertoonde geen  spoor van angst.

Aanvankelijk spijt het Stebbing dat hij geen geweer bij zich heeft. Maar dan krijgt een ander gevoel de overhand, het genoegen van het dier in zijn natuurlijke omgeving rustig te kunnen observeren. Als de olifant een stap dichterbij komt, springt de panter op en draaft weg. Ze volgen het dier tot in een klein dal, waar ze de panter bezig zien met zich te ‘wassen’ met zijn poten, op dezelfde manier als een huiskat dat doet. Stebbing besluit met: We zetten onze weg voort en ik was zeer tevreden met het feit dat ik geen geweer bij me had gehad.

Als een klein voorbeeld van Stebbings evocatieve natuurbeschrijving:

Het pad kronkelt tussen de heuvels, die bedekt zijn met bos en een dicht, verward vlechtwerk van klimplanten en ondergroei. Aan weerszijden verschijnen met tussenpozen groepjes en bosjes bamboe, waarbij de verenachtige toppen van deze prachtige plant sierlijk over het pad buigen. Een stukje verderop langs het pad, dat drie mijl verderop abrupt eindigt in het een beschermd bosgebied, komen we bij een reusachtige heilige Indische vijgenboom (Ficus religiosa). Met het glorieuze morgenlicht op zijn zilverachtige gestutte stam en lang-gepunte rode bladeren (want ze zijn nog jong) is het inderdaad een prachtige boom.

Voor mij als niet-jager is natuurlijk toch de klemmende vraag: hoe kan je doden wat je zo mooi en boeiend vindt? Je zou kunnen antwoorden: het is een manier van toe-eigenen van die schoonheid. Maar is het maken van een foto van het levende dier dan niet een betere manier van toe-eigenen? Inderdaad, sommige jagers werden van jagers met het geweer jagers met een camera; maar in Stebbings tijd waren de camera’s voor dat soort jacht nog niet geschikt. Het is dan  ook niet verbazingwekkend dat het in Stebbings boeken soms wringt tussen zijn natuurliefde en zijn jachtlust:

Er was veel bloed, want het arme dier was zwaar verwond, en na een halve mijl eenvoudig spoorzoeken door open bos met weinig ondergroei stuitte ik op mijn prooi. Hij stond onder een klein boom zonder blad, zijn kop, getooid met een prachtig symmetrisch gewei naar mij toe gekeerd, de zon glinsterend op zijn lichte maar helder geel-kastanjebruine vacht met zijn horizontale rijen witte vlekken, en op het sneeuwwit van het onderste deel van nek en buik.

Een schot door het hart maakte er een einde aan, en terwijl ik erbij stond en het prachtige oog langzaam zag verdoffen voelde ik dat ik heel wat voor over had gehad om hem weer tot leven te wekken, en hem terug te plaatsen in zijn glorieuze wildernis.

Stebbing’s natuurobservatie beperkt zich niet tot het bejaagbare wild; af en toe schrijft hij ook over insecten, hagedissen, apen enzovoort:

De temperatuur was minstens 27°C, en er blies een schroeiend hete wind. Toch speelden twee hagedissen verstoppertje rond de stam van een salboom [Shorea robusta] met evenveel energie alsof de temperatuur een aangename 16°C was. […] Een of andere merkwaardige soort brilliant oranjerood-met-groene boomwants trok ook de aandacht. Kennelijk waren ze niet geneigd hun circulatie op gang te houden op de manier van de hagedissen, en toch leken ook zij het koud te hebben, want ze waren dicht opeengedrongen (als een kudde schapen die op elkaar dringen om warm te blijven in een sneeuwstorm), waarbij delen van elk afgeplat lichaam andere lichamen overlapten, waarschijnlijk om warm te blijven. Ik vraag me af bij welke temperatuur deze vreemde levensvormen een paar knopen losmaken van hun vest om genoeglijk in de warmte te bakken!

De beschrijving is sprekend, maar Stebbings interpretatie van wat hij ziet lijkt me dubieus! Stebbing interpreteert diergedrag vaak in antropomorfe termen, soms met komisch effect, zoals in de beschrijving van een tijgerjacht:

Trouw aan zijn aard had de gluiperd geprobeerd zich plat te drukken in het gras, in de hoop gepasseerd te worden door de linie jagers, en hij was bijna succesvol geweest toen hij zijn eeuwige rust kreeg en de dood van een lafaard stierf. Geen moment had iets van echte vechtlust getoond; zijn drie aanvallen, wanneer hij daartoe besloot, eindigden elk in terugtrekking, terwijl als hij doorgezet had, hij mogelijk in de heuvel achter ons, en daarmee veiligheid had kunnen bereiken.

Waar Stebbings eerste boek vooral jachtavonturen uit het laagland Van Noord- en Midden-India beschrijft, is zijn tweede boek gewijd aan het wild en de jacht in de Himalaja. Stijl en uitvoering zijn dezelfde als van zijn eerste boek; hierbij twee schetsjes uit het tweede boek, van een tahr (Hemitragus jemlahicus), en van een goral (Naemorhedus goral). Beide soorten behoren tot familie van de geitachtigen (Caprinae).

Het manuscript van Stebbings laatste jachtboek was klaar in 1914, maar door de oorlogsomstandigheden verscheen het pas in 1920. In dat boek klaagt Stebbing dat de Indiase jungle ‘tegenwoordig’ maar al te makkelijk te bereiken is, en dat de toestand niet meer is wat hij geweest is:

Met de geweldige verbetering en de lagere prijzen van het moderne geweer, en de grote ontwikkelijk van de spoorwegen en het wegennet, om maar niet te spreken van de meer recente invoering van de auto, zijn buitengewone mogelijkheden (vergeleken met voorheen) binnen bereik van de jager gekomen, en wat vroeger voor jagers befaamde wildernissen waren, zijn nu op een reisafstand van twee weken van Londen gekomen, en hun vroegere bewoners zijn daar niet meer aan te treffen. De vernietiging van het wild heeft gelijke tred gehouden met de toename van aanvalsmogelijkheden, en enkele van de prachtigste bejaagbare dieren van India zijn nu niet ver meer verwijderd van uitsterven.

Als een echte jager en natuurliefhebber wil Stebbing zowel de jacht veilig stellen als de populaties van bejaagbare dieren in stand houden. Dat is alleen mogelijk door strenge regulering van de jacht, en daaraan wijdt hij het laatste deel van zijn boek. Een jager-natuurhistoricus is er niet zozeer op uit het leven van het individuele dier te sparen, als wel de soort in stand te houden. (Maar het gevoel van spijt dat Stebbing soms voelt na het bereiken van zijn doel betreft het individuele dier!).

Tijdens de Eerste Wereldoorlog meldde Stebbing zich als vrijwilliger voor actieve dienst tijdens de academische vakanties, en werd aangsteld als Transport Officier bij een eenheid van het Schots Vrouwen-Hospitaal, in 1916 gestationeerd in Saloniki, Terwil Stebbing daar was werd de eenheid naar het Servische front verplaatst. Hij publiceerde in 1917 een boek over zijn ervaringen, At the Serbian Front in Macedonia.

Stebbing was ook een der eersten die waarschuwde voor de gevaren van verdroging en verwoestijning in Afrika. Dit leidde tot de instelling van een Frans-Engelse bosbouwmissie die Noord-Nigeria en Niger in 1936–1937, om de gevaren van de verwoestijning te onderzoeken. Stebbing schreef een boek over de problematiek: The forests of West-Africa and the Sahara: a study of modern conditions (1937).

 

Anne S. Troelstra was van 1970 tot 2000 hoogleraar zuivere wiskunde en grondslagen van de wiskunde aan de Universiteit van Amsterdam. Na zijn emeritaat in 2000 begon hij met de bestudering van natuurhistorische reisverhalen. Sinds 2003 is hij gastmedewerker bij de Artis Bibliotheek.

2018-11-28T12:58:08+00:00

About the Author:

Blogs van gastconservatoren, gastschrijvers en andere gastmedewerkers, van stagiairs en stagiaires, en van bibliotheekmedewerkers van andere afdelingen.

108 Comments

  1. 918kiss for android 16/12/2018 at 13:08 - Reply

    The online blogging industry has grown by leaps and bounds in then everything else decade.
    Kim subscribed with Associated Content in March of 2007.
    So I think for your seo work we to be able to go with good
    content. http://foxieladycomputers.net/__media__/js/netsoltrademark.php?d=onlinecasino4Nl.com%2Ftop-tips-for-beginners-to-win-at-online-casinos%2F

  2. newtown ntc33 17/12/2018 at 07:28 - Reply

    Free MLM leads that phrase-did invariably there is very
    no such thing as free MLM leads. Also known as in the
    blogosphere as utility post. Did you feel
    like staying and reading entirely on? https://918Kiss.poker/downloads

  3. shop design white 17/12/2018 at 12:03 - Reply

    Hello! I’ve been reading your site for a long time now and finally got the courage to
    go ahead and give you a shout out from Huffman Texas!
    Just wanted to say keep up the fantastic job! https://www.interior.my/component/hikashop/checkout/notice/cart_type-wishlist/tmpl-component

  4. TestoBoost Muscle 18/12/2018 at 21:50 - Reply

    Particularly enlightening, looking onward to coming back. http://spiermassa-supplementennl.eu/testoboost-muscle.html

  5. http://cistus-pillole.eu/ 19/12/2018 at 15:21 - Reply

    You’re an extremely valuable site; couldn’t make it without ya! http://cistus-pillole.eu/

  6. impotens behandling 26/12/2018 at 16:40 - Reply

    Simply wished to express Now i am ecstatic that i came on the
    website! http://potens-piller-dk.eu

  7. JeaDERA 31/12/2018 at 02:54 - Reply

    Cephalexin And Psoriasis [url=http://durazy.com]viagra prescription[/url] Order Cipro What Is Amoxicillin Bp Misoprostol Online Fast Shipping Zantac Amoxicillin [url=http://levicost.com]levitra 40 mg samples[/url] Dapoxetina Romania Vente Propecia Au Canada Como Conseguir Viagra Por Internet Robinaxol [url=http://buyciali.com]canadian cialis[/url] Canadian Vigra Single Dosing Of Amoxicillin For Gonorrhea Zithromax Safe During First Trimester Comprar Cialis Generico En Murcia [url=http://leviprix.com]levitra on line[/url] Generic Propecia Cheap Order Plavix From Canada Can Amoxicillin Cause A Rash Propecia Depression Reversible Acheter Du Cialis En Europe [url=http://orderlevi.com]generic levitra 40 mg[/url] No Rx Needed Thyroid

  8. erozon max 01/01/2019 at 17:52 - Reply

    How are you, tidy websites you’ve at this time there. http://ingrandimento-del-pene.eu/erozonmax.html

  9. akne 01/01/2019 at 17:54 - Reply

    Really this is a invaluable web page. http://aknebehandlingse.ovh/

  10. Profolan 01/01/2019 at 23:42 - Reply
  11. zevs 02/01/2019 at 00:54 - Reply

    Your material is amazingly fascinating. http://www.produtos-para-disfuncao-eretil.eu/zevs.html

  12. Beast Gel 02/01/2019 at 22:31 - Reply

    Simply had to mention Now i’m lucky that i came onto your page! http://stor-penis-piller-se.eu/beastgel.html

  13. Just want to express I’m just pleased that i happened onto your webpage. http://brustvergrosserung-ohne-op.eu/

  14. aknen hoito lääkkeillä 02/01/2019 at 23:28 - Reply

    I love this website – its so usefull and helpfull. http://aknen-hoito-fi.eu/

  15. You have possibly the best web-sites. http://prisedemasserapide.eu/

  16. I love reading through your web site. Regards! http://penis-forlangelse-dk.eu/drextenda.html

  17. Thanks really helpful. Will certainly share website with my friends. http://tehokas-rasvanpoltto-fi.eu/

  18. You have got one of the greatest web pages. http://comprimidos-contra-calvicie-pt.eu/

  19. Incredible, this is a good website. http://haarausfallstoppenmann.ovh/

  20. Many thanks extremely practical. Will share website with my
    pals. http://vergroten-penis.eu/erozonmax.html

  21. Eron Plus Preis 03/01/2019 at 03:32 - Reply

    Keep up the outstanding work !! Lovin’ it! http://potenzmittel-online-bestellen-de.eu/eronplus.html

  22. Great looking website. Assume you did a bunch of your very
    own coding. http://agrandir-son-penis-fr.eu/eroxel.html

  23. Beast Gel samenstelling 03/01/2019 at 05:03 - Reply

    What’s happening, nice web-site you’ve got in here. http://penisvergroter-pillen-nl.eu/beastgel.html

  24. With thanks! It a good web-site! http://meilleurantichutecheveux.ovh/

  25. JeaDERA 15/01/2019 at 23:04 - Reply

    Best Buy Provera Medication Store Beer With Amoxicillin Cialis Effetti Terapeutici [url=http://curerxfor.com]viagra prescription[/url] Cialis Diarrea Viagra Tablets Uk Prednisone Canada [url=http://propecorder.com]will propecia work on hairline[/url] Cialis 20 Mg Original Precio Legally Isotretinoin From Canada Cod Accepted Pharmacy Buy Seroquel No Script [url=http://exdrugs.com]viagra prescription[/url] Baclofene Science Et Avenir

  26. foloren torium 18/01/2019 at 09:20 - Reply

    Some truly choice blog posts on this internet site, saved to my bookmarks.

  27. JeaDERA 19/01/2019 at 23:42 - Reply

    Buy Viagra In The Usa Cheap Viagara 100 Mg Cytotec Efectos [url=http://buygenericvia.com]viagra[/url] Zithromax For Children Descargar Kamagra Oral Jelly Levitra Beheben Yasmin Without A Prescription Priligy Und Levitra Viagra Indien [url=http://achetercialisfr.com]20mg cialis dosage[/url] Clobetasol Can I Purchase Website Shop Newark Acheter Azithromycin Canada Amoxicillin Doseage Treatment Course For Pneumonia Propecia Adverse Reactions [url=http://leviplus.com]levitra soft tabs[/url] Levitra 5mg Vs 10mg Priligy Dysfonction Erectile Priligy Omeopatico Low Cost Viagra Generic Risks To Taking Non Prescription Propecia [url=http://catabs.com]priligy tab[/url] Che Cos E Il Cialis Prix Du Viagra Pfizer

  28. Buch 26/01/2019 at 20:31 - Reply

    YC

  29. foloren torium 28/01/2019 at 07:53 - Reply

    There are some interesting deadlines on this article but I don’t know if I see all of them heart to heart. There is some validity however I’ll take hold opinion until I look into it further. Good article , thanks and we want more! Added to FeedBurner as nicely

  30. JeaDERA 30/01/2019 at 19:07 - Reply

    Keflex Ginko [url=http://deantxi.com]cialis for sale[/url] Propecia Free Offer

  31. JospehHax 01/02/2019 at 18:44 - Reply

    is it illegal to buy generic cialis online
    do you need a prescription for cialis in the us
    best price for genuine cialis
    best online cialis canada

    buy legal cialis
    cialis pharmacy rx one
    cialis online sicuro forum
    cialis 5mg best price canada
    https://stowe365.com/#Buy-Cialis-20-mg

  32. KelNeenly 03/02/2019 at 18:25 - Reply

    Free Sample Viagra Without Prescription Can You Give Cats Cephalexin [url=http://cheapestcial.com]tadalafil cialis from india[/url] Viagra En La Farmacia Sin Receta Cialis 20 Online Apotheke Prix Boite De Propecia En Pharmacie Priligy Levitra Viagra Fa Male Al Cuore Propecia Fertilita [url=http://yafoc.com]patente de propecia[/url] Cialis E Diabete Online Pharmacy Montreal Pharmacies.Canada Active Ingredient In Maxalt [url=http://howtogetvia.com]buy viagra[/url] Cialis Pas Cher Inde Zithromax Dose [url=http://viaabuy.com]online pharmacy[/url] Buy Levitra?Online Cialis Markenpillen Buy Propecia Super Active Plus

  33. Many thanks, this website is really practical. http://collegegeek.org/m9t77

  34. Armostrax 05/02/2019 at 09:55 - Reply

    With thanks! It is an superb website! http://lovebag.eu/sz8qx

  35. thank so a lot for your site it helps a lot. http://superdwayne.co.uk/109a2

  36. Love the website– very individual pleasant and lots to see! http://jacksonallan.co.uk/zrzbv

  37. Erogan 05/02/2019 at 12:59 - Reply

    Great internet site you possess going here. http://jacksonallan.co.uk/pdp5y

  38. Profolan 05/02/2019 at 13:33 - Reply

    Wow because this is great job! Congrats and keep it up. http://connectedtobritishfilmandtv.co.uk/bysn5

  39. Incredibly user friendly website. Immense information offered
    on couple of clicks. http://connectedtobritishfilmandtv.co.uk/stx9a

  40. Erogan Composition 05/02/2019 at 14:43 - Reply

    Wow because this is great work! Congrats and keep it up. http://chinacef.org/e2rve

  41. afslanktabletten 05/02/2019 at 14:53 - Reply

    Wow, attractive site. Thnx … http://macliveexpo.co.uk/a1uc1

  42. You’ve gotten probably the greatest webpages. http://jacksonallan.co.uk/izlj8

  43. vigrx 05/02/2019 at 16:42 - Reply

    With thanks! It is an astounding website! http://collegegeek.org/lvxqq

  44. Beast Gel 05/02/2019 at 17:44 - Reply

    Wonderful site you have got right here. http://lovebag.eu/84y4o

  45. With thanks! It a remarkable web-site. http://jacksonallan.co.uk/98twg

  46. Erogan 05/02/2019 at 19:18 - Reply

    Sustain the exceptional job !! Lovin’ it! http://dietmoithongtin.net/9x4jg

  47. VigRX Plus 05/02/2019 at 19:51 - Reply

    You’ve got very good stuff right here. http://lovebag.eu/4va3d

  48. power up premium 05/02/2019 at 20:29 - Reply

    thank so much for your website it helps a lot. http://connectedtobritishfilmandtv.co.uk/j59ux

  49. Great looking website. Think you did a bunch of your
    own html coding. http://lovebag.eu/4dcx2

  50. Dr Extenda preço 05/02/2019 at 21:38 - Reply

    Thanks, this site is extremely helpful. http://connectedtobritishfilmandtv.co.uk/5bdad

  51. JeaDERA 06/02/2019 at 14:30 - Reply

    On Sale Secure Doryx buy accutane in london [url=http://adrugo.com]cheap cialis[/url] Antibiotics Acheter cialis 5mg ligne Viagra Canada. Shop

  52. Penigen Hinta 06/02/2019 at 15:14 - Reply

    say thanks to so considerably for your site it helps a lot. http://lovebag.eu/fbbpe

  53. Simply just want to state Now i am thankful that i stumbled on your web site. http://jacksonallan.co.uk/scwfk

  54. Masculin Active 06/02/2019 at 15:38 - Reply

    Thanks for the purpose of delivering these types of wonderful written content. http://collegegeek.org/ndbas

  55. Dr Extenda Anmeldelser 06/02/2019 at 16:40 - Reply

    Wow, gorgeous portal. Thnx … http://collegegeek.org/4x6um

  56. say thanks to a lot for your website it aids a whole lot. http://chinacef.org/pvpui

  57. vigrx gdzie kupić 06/02/2019 at 16:55 - Reply

    I like this site – its so usefull and helpfull. http://superdwayne.co.uk/3hmwb

  58. You’ve one of the best websites. http://connectedtobritishfilmandtv.co.uk/abbww

  59. member xxl 06/02/2019 at 19:30 - Reply

    Great website! It looks very good! Sustain the great work! http://andrewnevins.co.uk/67has

  60. Sustain the good job and generating the crowd! http://chinacef.org/6gb4w

  61. TestoBoost Muscle 06/02/2019 at 23:19 - Reply

    Cool web page you possess going here. http://lovebag.eu/ra9t1

  62. Masculin Active 06/02/2019 at 23:20 - Reply

    You’re an extremely helpful site; couldn’t make it without
    ya! http://andrewnevins.co.uk/vf2mx

  63. erogan 07/02/2019 at 14:04 - Reply

    Amazing site you’ve gotten here. http://penisvergroter-pillen-nl.eu/erogan.html

  64. Armostrax 07/02/2019 at 14:15 - Reply

    Sustain the great job and generating the group! http://bestesupplementenvoorspiermassa.eu/armostrax.html

  65. Just simply had to tell you Now i’m relieved that i
    stumbled on the web page. http://naturliche-penisvergrosserung.eu/peruanisches-maca.html

  66. member xxl 07/02/2019 at 14:24 - Reply

    Good day, cool internet site you’ve gotten here. http://marirea-penisului-ro.eu/memberxxl.html

  67. Deseo Wirkung 07/02/2019 at 14:38 - Reply

    I like looking at your site. Thanks for your time! http://rezeptfreiepotenzmittel2017.ovh/deseo.html

  68. Many thanks, this website is extremely practical. http://penis-forstorrelse-dk.eu

  69. Bathmate 07/02/2019 at 14:53 - Reply

    Superb web-site you’ve gotten here. http://ranking-powiekszanie-penisa.eu/bathmate.html

  70. Keep up the spectacular work !! Lovin’ it! http://produitspourmaigrirfr.ovh/

  71. Turbo Max Blue 07/02/2019 at 14:57 - Reply

    Incredible….such a handy websites. http://ranking-powiekszanie-penisa.eu/turbomaxblue.html

  72. Silvets 07/02/2019 at 15:02 - Reply

    I like browsing your web sites. Kudos! http://pastillasparaadelgazar-2018.eu/

  73. Lovely Website, Keep up the very good work. Many thanks. http://ranking-powiekszanie-penisa.eu/El-Macho.html

  74. Wow because this is really great work! Congrats and keep it up. http://farmaci-per-disfunzione-erettile.eu

  75. atlant gel 07/02/2019 at 15:29 - Reply

    Thank you so much for sharing your nice web page. http://penisvergrotingpillennl.ovh/atlantgel.html

  76. Maxisize Skład 07/02/2019 at 15:38 - Reply

    How goes it, great web-site you’ve gotten presently. http://ranking-powiekszanie-penisa.eu/maxisize.html

  77. Great looking internet site. Think you did a whole lot of your own coding. http://pousserapidedescheveux.ovh/

  78. aumentar libido femenina 07/02/2019 at 15:49 - Reply

    Thanks really handy. Will share website with my buddies. http://pastillas-para-aumentar-la-libido-femenina.ovh/

  79. http://nonacne-nl.eu 07/02/2019 at 16:08 - Reply

    You’re a very helpful site; couldn’t make it without
    ya! http://nonacne-nl.eu

  80. VigRX Plus 07/02/2019 at 21:23 - Reply

    You’re a really useful site; could not make it without ya! http://potens-piller-se.eu/vigrxplus.html

  81. You’re a really beneficial internet site; could not make
    it without ya! http://stor-penis-piller-se.eu/turbomaxblue.html

  82. deseo 07/02/2019 at 21:55 - Reply

    The knowledge is quite exciting. http://traitementimpuissance2017.ovh/deseo.html

  83. Really wanted to say I am just delighted I came in your webpage! http://marirea-penisului-ro.eu/eroxel.html

  84. Profolan azione 07/02/2019 at 22:58 - Reply

    Rather instructive….looking frontward to coming back. http://pillole-contro-la-calvizia-it.eu/

  85. Love the website– extremely individual pleasant and lots
    to see! http://vergroten-penis.eu/vigrx.html

  86. Terrific site you’ve gotten going here. http://peniksen-pidennys-fi.eu/el-macho.html

  87. atlant gel 07/02/2019 at 23:32 - Reply

    Passion the site– extremely user pleasant and whole lots to see! http://como-aumentar-penis-pt.eu/atlant-gel.html

  88. abnehmen ohne hungern 08/02/2019 at 00:34 - Reply

    Awesome Site, Stick to the very good job. Thanks! http://tablettenzumabnehmen-2018.eu/

  89. Armostrax Efectos 08/02/2019 at 01:59 - Reply

    I love this site – its so usefull and helpfull. http://pastillasparaaumentarmasamuscular.eu/armostrax.html

  90. I love the information on your internet site.

    Thanks a ton! http://pastillaparaadelgazar2017.es/

  91. cistus plus composizione 08/02/2019 at 05:03 - Reply

    Your posts is incredibly appealing. http://cistus-pillole.eu/recensione-del-cistus-plus.html

  92. VigRX 08/02/2019 at 05:42 - Reply

    You’ve wonderful information in this article. http://ranking-powiekszanie-penisa.eu/vigrx.html

  93. thank so much for your site it assists a lot. http://cafevertpourmaigrirfr.ovh/

  94. kā nomest svaru 14/02/2019 at 03:11 - Reply

    Many thanks for sharing your nice websites. http://nomestsvarutabletesnotievesanai.info/

  95. Member XXL Opinioni 14/02/2019 at 03:48 - Reply

    You’ve gotten fantastic knowlwdge at this point. http://pillole-per-pene-it.eu/memberxxl.html

  96. kitap 14/02/2019 at 10:36 - Reply

    En Iyi 2016 Kitapları Top Kitap

  97. Turkce Kitap Satin Al Satılık Kitap Satış Sitesi

  98. kitap 15/02/2019 at 08:32 - Reply

    Çok Satan Kitaplar 2016 Türkiyenin En Çok Okunan Kitapları

  99. kitap 15/02/2019 at 12:57 - Reply

    Kitap Fuarında Kitaplar Ucuz Mu Kitap Al Oku

Leave A Comment