Glasnegatieven uit 1855 opnieuw belicht

Het houten kistje met de elf glasnegatieven, 1855.

In 2009 publiceerde ik een artikel over een kleine verzameling van 11 negentiende-eeuwse glasnegatieven in een bijbehorende kistje, die deel uitmaken van de collectie van het Allard Pierson Museum (APM 16.751-16.762). (zie: https://www.academia.edu/1118268/Romeinse_glasnegatieven_uit_1855) Over de herkomst was niets bekend en dat was best bijzonder. Ze waren niet ingeschreven in de inventarislijst maar waren dus blijkbaar ineens opgedoken in het museum. De nieuwe informatie die aan het licht is gekomen over de mogelijke maker verklaart waarschijnlijk ook hoe ze in het museum zijn terechtgekomen.

Een detail van het Forum Romanum in 1855 waar nog volop werd opgegraven. We zien dat de houten hekken langs de opgravingen warden gebruikt om was te drogen. Langs de Via Sacra staan de net aangeplante bomen.

Op basis van de afbeeldingen en de technische aspecten konden de glasnegatieven worden gedateerd in 1855. Over de fotograaf was niets bekend maar omdat er destijds maar een kleine kring van professionele fotografen in Rome actief waren, werd een mogelijk verband met Eugene Constant voorgesteld. Dit was een schilder die rond die tijd experimenteerde met deze techniek en dezelfde formaten glasnegatieven gebruikte.

Het Forum Romanum in 1855 met op de voorgrond de tempel van Saturnus en meteen daarachter de opgravingen van de Basilica Julia. In de verte zien we de Via Sacra met net aangeplante bomen richting de Boog van Titus en het Colosseum. Foto mogelijk door Laurens Lodewijk Kleyn (van) Brandes

Nieuw onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat de foto’s verband houden met een andere Nederlandse schilder die destijds in Rome werkzaam was.(zie daarvoor: Malika M’rani Alaoui: Laurens Lodewijk Kleijn, in: Fotografisch Geheugen, nr. 94 (2018), 4-9). Het gaat om Laurens Lodewijk Kleyn (van) Brandes (1826-1909). Hij was een historie- en portretschilder die was geboren in Brits Guyana, opgegroeid in Deventer, opgeleid in Antwerpen. Na zijn opleiding leidde hij een zwervend bestaan en was werkzaam in Antwerpen (1846-51), Breda (1847), Rome (1851-59), Florence (1854), Stuttgart (1858), Zutphen (1858-73) en Erbach (1873-87). In 1887 keerde hij weer terug naar Nederland.

Foto uit 1855 in Rome, mogelijk zien we hier Laurens Lodewijk Kleyn van Brandes.

Hij werkte in de jaren 1851-1856 ook als zorgdrager voor de kunstcollectie van prinses Marianne (1810-1883), in haar villa Celimontana. (zie https://rkd.nl/nl/explore/artists/44786). In 1855 heeft ook hij mogelijk geëxperimenteerd met de vroege fotografie technieken. Het kistje met de elf glasnegatieven zijn duidelijk vingeroefeningen van een dergelijke experimenteer-oefening in en rond Rome.

Op twee foto’s staat een jonge man afgebeeld, waarin we mogelijk de 29-jarige Laurens Lodeweijk Kleyn Brandes (met hoed en baardje) kunnen herkennen, 1855.

Waarschijnlijk is hij gelijk te stellen met de jonge man (met hoed) die twee keer op de foto’s figureert. Kleyn van Brandes was toen nog een jonge man van 29 jaar  en het is daarom ook lastig om hem precies te identificeren. We kennen hem alleen van enkele foto’s. Een foto is gemaakt in Rome in 1851 en laat hem zien met zijn vrienden Carel Frans Phillipeau (1825-97),  beeldhouwer stucadoor Johan Hendrik Stöver (1825-1911).

Carel Frans Phillipeau, Johan Hendrik Stöver en Laurens Lodewijk Kleyn Brandes (links) in Rome in 1851, maker onbekend.

In het Rijksmuseum bevindt zich een vrij grote collective glasnegatieven die uit de nalatenschap van Kleyn Brandes komen en daarin bevinden zich ook enkele foto’s van hem. Een foto laat hem zien als hij de vijftig al gepasseerd is. Deze foto’s zijn te zien op https://data.collectienederland.nl/

Twee andere foto’s zijn genomen op hoge leeftijd toen hij getooid was met een flinke baard. Constantia Charlotte Kleyn werd geboren in 1867 in Rome en zou in 1893 trouwen met de dominee en letterkundige George Frans Haspels. Uit dit huwelijk werd Emilie Haspels in 1894 geboren in Colmschate. Haar grootvader Laurens Lodewijk Kleyn van Brandes moet van grote invloed zijn geweest op de jonge Emilie, die zestien was toen hij stierf.

Krantenbericht naar aanleiding van het overlijden van Laurens Lodewijk Kleyn (van) Brandes in 1909. Coll. Centraal Bureau voor Genealogie.

Vanaf 1891 woonde Kleyn van Brandes weer in Colmschate waar ook het gezin Haspels woonde. In de herdenkingstekst die J.W. Salomonson over Emilie Hapsels publiceerde  in 1980, schreef hij dat grootvader Kleyn van Brandes ‘tot de vorming van bepaalde belangstellingen bij zijn kleindochter’ zou hebben geleid. Uiteindelijk zou Laurens Lodewijk Kleyn van Brandes in Garmisch-Partenkirchen overlijden in 1909.

Foto van Emilie Hapsels, professor klassieke archeologie aan de Universiteit van Amsterdam (1946-1966) en tevens directeur van het Allard Pierson Museum.

Hoe het precies is gegaan blijft onduidelijk maar het lijkt er sterk op dat het kistje met de Romeinse glasnegatieven van Laurens Lodewijk Kleyn van Brandes in het bezit is gekomen van zijn kleindochter Emilie Hapsels. Zij was tussen 1946 en 1966 directeur van het Allard Pierson Museum en zij heeft dit kistje ondergebracht in het museum, waar het nu bewaard wordt.

Foto van Laurens Lodewijk Kleyn (van) Brandes, coll. RKD.

Kleyn Brandes aan het werk in zijn atelier. (foto Rijksmuseum 1880-1900)

2019-01-10T13:16:17+00:00

About the Author:

Wim Hupperetz (1966) is directeur van het Allard Pierson (een samengaan van het Allard Pierson Museum en de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam) en Bijzonder hoogleraar Nederlandse cultuurgeschiedenis, in het bijzonder de studie der voorwerpen aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Hij is adviseur van de Raad voor Cultuur en voorzitter van de commissie Musea. Al meer dan 15 jaar is hij actief in EU projecten gerelateerd aan digitaal erfgoed en de toepassing in musea. In 2014 initieerde hij ArcheoHotspots, in 2015 het Digital Museum Lab en in 2016 MuseumCamp. Momenteel richt hij zich op de vernieuwing van het Allard Pierson.

4 Comments

  1. live roulette in arizona 09/01/2019 at 17:09 - Reply

    Else you can spend your money popular in big amounts at adjusted price and sell them
    at higher list price. Just spend lengthy writing more articles to submit for the higher-trafficked directories. http://mylink.gq/liveroulettecouk785900

  2. scr888 slot cheat 10/01/2019 at 13:46 - Reply

    On various sites, there become different premiums.
    Additionally love the volume of of Spam emails which get
    to my Arcade Boss webpage. The best poker experience is something you plan due to. http://prntscr.com/ltky7f

  3. interior design 17/01/2019 at 16:24 - Reply

    I blog frequently and I truly appreciate your information. This article has
    truly peaked my interest. I’m going to take a
    note of your blog and keep checking for new information about once a week.

    I opted in for your RSS feed too. http://tdpdelta.org/__media__/js/netsoltrademark.php?d=www.Interior.my%2Finterior-market%2Fproduct%2Fconcept-design-express-4001-5000sf

  4. folorentorium 19/01/2019 at 01:54 - Reply

    Definitely consider that that you said. Your favorite justification appeared to be at the web the simplest thing to take into accout of. I say to you, I definitely get annoyed while other folks consider issues that they just don’t know about. You controlled to hit the nail upon the top and outlined out the entire thing without having side effect , folks could take a signal. Will probably be again to get more. Thank you

Leave A Comment